စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား၏ ရာဇ၀င္ (၁)

စက္မႈလုပ္ငန္း ေအာင္ျမင္မႈမ်ား မတုိင္မွီ ေရွးကာလမ်ားတြင္ အမ်ားစုသည္ စားသံုးမႈအတြက္ ထုတ္လုပ္ေသာ ေတာင္သူလယ္သမားမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။ သူတို႔သည္ အစားအေသာက္၊အေနအထိုင္၊ အ၀တ္အထည္တို႔ကို ကိုယ္တုိင္ လုပ္ယူႀကရသည္။ လက္၀တ္ ရတနာ ႏွင့္ တန္ဆာ ကဲ့သို႕ေသာ ပစၥည္းတခ်ိဳ႕ကိုသာ ၀ယ္ယူအသံုးျပဳသည္။ ကုိယ္ပိုင္ ဖူလံုေရး  ႀကီးစိုးေသာ ကာလျဖစ္သည္။ ရာစုႏွစ္ (၅၀၀-၁၅၀၀) ခန္႔မ်ားတြင္  ကိုယ္ပိုင္ဖူလံုမႈ အတြက္ ၉၀ % သည္ ကိုယ္ပုိင္ သံုးစြဲမႈအျဖစ္ရွိၿပီး က်န္ရွိေသာ ၁၀ % သာလ ွ်င္ ေစ်းကြက္မွ လာသည္။ အတိအက်ဆိုရလ ွ်င္ ေစ်းကြက္ ဆိုသည္မွာ စတုရန္းေပ အနည္းငယ္ အက်ယ္အ၀န္းရွိေသာ ၿမိဳ႕တြင္းမ်ားမွ ေစ်းကို ဆိုလိုျခင္းျဖစ္သည္။ ဒါမွမဟုတ္ ျမင္းတေကာင္ျဖင့္ နယ္တကာလွည္႔ ေစ်းေရာင္း သည္႔ သူမ်ားလည္း ျဖစ္ႏုိင္သည္။ သို႕ ျဖင့္ ေစ်းသည္ အလြန္မႀကီးေပ၊ ေစ်းကြက္၏ လည္ပတ္ေသာ ေငြေႀကး ပမာဏသည္လည္း အနည္းငယ္သာရွိသည္။ တနည္းအားျဖင့္ တစ္ဦးရပ္တည္ေရး စီးပြားေရး ပံုစံျဖစ္သည္။ အလယ္ရာစုႏွစ္ ၏ ပေဒသရာဇ္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း ပံုစံေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ ဧကရာဇ္ ဘုရင္သည္ သူ၏ စစ္သည္ေတာ္မ်ားကို လစာျဖင့္ ခ်ီးေျမာက္ဆက္သႏိုင္ျခင္း မရွိေပ။ ထို႕ေၾကာင့္ ကိုယ္ပိုင္ဖူလံုးေရး စီးပြားေရးကို အုပ္စိုးရေသာ ျမိဳ႕သူႀကီးမ်ား ႏွင့္ အေပးအယူျပဳရသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ကၽြန္စနစ္ ျဖစ္လာသည္။ ဘုရင္သည္ ၿမို႔သူႀကီးမ်ားကို အကာအကြယ္ ႏွင့္ အာဏာကိုေပးသည္။ ၿမိဳ႕သူႀကီးမ်ားသည္ စစ္မက္ျဖစ္ပြားရာတြင္ ဘုရင္ကို ေထာက္ပံ့ေပးသည္။ ထိုေခတ္ စီးပြားေရးစနစ္၏ အုတ္ျမစ္အေျခခံသည္ ေတာင္သူလယ္သမားမ်ား၏ စိုက္ပ်ိဳးေမြးျမဴေရး ပင္ျဖစ္သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ အလယ္ရာစုႏွစ္ေခတ္သည္ စီးပြားေရး အရွိန္အဟုန္ လႊမ္းမိုးႏိုင္ေသာ ေခတ္တေခတ္ မျဖစ္ခဲ့ေပ။

သို႔ေသာ္လည္း ေနာက္ပိုင္းတြင္ တေျဖးေျဖး ေစ်းကြက္မ်ားသည္ အေရးပါလာၿပီး စီးပြားေရး တိုးတက္မႈအတြက္ မရွိမျဖစ္ ျဖစ္လာသည္။ ေစ်းကြက္မ်ား ေပၚေပါက္ထြန္းကားေရးသည္ ေငြေၾကး စီးပြားေရးႏွင့္ ျမိဳ႕ ၿပ ျဖန္႔ေ၀ ေပၚေပါက္ေရးႏွင့္ အျပန္အလွန္္ဆက္စပ္ေနသည္။  ၿမိဳ႕ ၿပႀကီးမ်ားသည္ ျပည္သူ႔အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ႏွင့္ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းမ်ား၏ ထုတ္လုပ္ေရး တို႔ျဖင့္ အေျခခံထားသည္။ ထိုေခတ္၏ အလုပ္ရံုမ်ား၏ အေရးႀကီးဆံုးသည္ Guilds မ်ားျဖစ္ၾကသည္။ သူတို႔သည္ လက္မႈပညာသည္ အဖြဲ႔အစည္း၊ ကုန္သည္ အဖြဲ႔အစည္း အျဖစ္ ကုန္ပစၥည္း ထုတ္လုပ္မႈ ႏွင့္ ေရာင္းခ်မႈ မ်ားကိုျပဳလုပ္ႀကသည္။ ထိုပစၥည္းမ်ားတြင္ ပံုစံ အမ်ိဳးမ်ိဳးေသာ လက္မႈပစၥည္းမ်ား ႏွင့္ ထိုေခတ္ ဇိမ္ခံပစၥည္းမ်ား ျဖစ္ႏိုင္သည္။ Guilds မ်ားသည္ လြတ္လပ္ေသာ အဖြဲ႔အစည္းအျဖစ္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္သကဲ့သို႕  ဥပေဒေရးရာ ပုဂၢိဳလ္ အျဖစ္ပါ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။ သူတို႔၏ အေျခခံအုပ္ျမစ္မ်ားသည္ ယေန႔တိုင္ ေခတ္သစ္ စေတာ့ရွယ္ယာလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ ဥပေဒေရးရာ ပုဂၢိဳလ္မ်ားအျဖစ္ အသံုးၿပဳေနဆဲျဖစ္သည္။

Guilds မ်ား၏ စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းမ်ားသည္ အီတလီ ေျမာက္ပိုင္း ေဒသမ်ားတြင္ က်န္ရစ္ခဲ့သည္။ ထိုမွတဆင့္ အေနာက္ ဥေရာပ ေဒသ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားသို႔ ျပန္႔ႏွံျပီး က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ က်င့္သံုးလာခ့ဲသည္။ Firenze ရွိ အထည္လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ အထူးျပဳ အသံုးျပဳသလို  Milan တြင္လည္း သံမဏိ ႏွင့္ လက္နက္ လုပ္ငန္းမ်ားတြင္ အသံုးျပဳသည္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၀၀၀ ခန္႔မွ စ၍ ဥေရာပ ရွိၿမိဳ႕ ျပမ်ားသည္ တိုးခ်ဲ႕လာၾကသည္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၃၀၀ ခန္႔မွစ၍ အီတလီေၿမာက္ပိုင္း ေဒသမ်ားတြင္ ျမိဳ႕ ျပမ်ား တိုးျမွင့္လာၿပီး ေစ်းမ်ားလည္း တိုးတက္လာၾကသည္။ Firenze, Genova, Milano and Venezia ၿမိဳ႕မ်ား တြင္ လူဦးေရ ၁ သိန္း ခန္႔ ရွိလာၾကသည္။ ထိုမွ စၿပီး ပထမဆံုး Compagnia, စကားလံုး Company ဆင္းသက္လာခဲ့သည္။ ေခတ္သစ္ ဘဏ္လုပ္ငန္းမ်ားသည္ ထိုၿမိဳ႕ မ်ား မွ အစျပဳထြန္းကားလာခဲ့သည္။ Account- Agio, Bank- Banco အစရွိေသာ လုပ္ငန္းႏွင့္ ပတ္သတ္ေသာ စကားလံုး အမ်ားစုသည္ အီတလီ စကားအမ်ားစုမွ ဆင္းသက္လာသည္။

စီပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား ႏွင့္ ေစ်းကြက္မ်ား ပ်႕ံႏွ႕ံ က်ယ္ျပန္႕လာမႈ ႏွင့္အတူ ပထမဦးစြာ Firenze တြင္ အႏုပညာစာေပတြင္ စိတ္၀င္စားမႈုျပန္လန္ ဆန္းသစ္လာသည္႔ ( Renaissance) ယဥ္ေက်းမႈတခု ေနာက္တေက်ာ့ျပန္ ထြန္းကားလာသည္။ တဖန္ျပန္လည္ေမြးဖြားျခင္း ဟုအဓိပၸါယ္ေဆာင္ေသာ အလယ္ပိုင္း ကာလ အေမွာင္က်ခ်ိန္ကို ေမ့ထားခဲ့ၿပီး ဘာသာေရး အယူ၀ါဒႀကီး ေအာက္မွ ရုန္းထြက္လြတ္ေျမာက္လာသည္႔ ေရွးကာလမွ အေတြးအေခၚ၊ စိတ္ကုူမ်ား ႏွင့္ အႏုပညာမ်ား တဖန္ထြန္းကားလာသည္။ အႏုပညာ၊ ဒႆန အားျဖင့္ သဘာ၀တရားကို နားလည္ျခင္း၊ သိပၸံပညာ၊ ဆန္းသစ္တီထြင္မႈ ႏွင့္ Humanism မ်ား ေရွ႕ဆက္ ပ်ိဳးေထာင္လာသည္။ Leonardo Da Vinci (1452-1519) ကို ပထမဆံုး တဖန္ျပန္လည္ေမြးဖြားလာေသာ လူသားအျဖစ္ သတ္မွတ္ၾကသည္။ သူသည္ သိပၸံ အႏုပညာကို ေစ့စပ္ႏွံ႕စပ္သည္႔ စၾက၀ဋာ ပါရမီရွင္ တေယာက္ျဖစ္သည္။Michelangelo(1475-1564) သည္ ေနာက္ထပ္ အေရးႀကီးေသာ ပါရမီရွင္တေယာက္ျဖစ္သည္။ သူသည္ ကမၻာ့ အေရးႀကီးဆံုး အႏုပညာအမ်ားစု၏ ေနာက္တြင္ ရပ္တည္ေနသည္။ Nic Machiavelli( 1469-1527)
၏ ဘာသာေရးကို အေျခမခံဘဲ ေရးသားထားသည့္ ႏိုင္ငံေတာ္ သီအိုရီ၊ ႏိုင္ငံေရးဗ်ဴဟာမ်ား ႏွင့္ သံတမန္ခင္းေရးရာတို႔သည္ မွတ္သားစရာျဖစ္သည္။

ထိုကဲ့သို႔ အီတလီေျမာက္ပိုင္း ဦးေဆာင္ႏိုင္မႈတြင္ အဓိက ႏွစ္ခ်က္ပါ၀င္ခဲ့သည္။ ပထမ အခ်က္သည္ Rome ရွိ ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီး ဆီသို႔ မ်ားစြာေသာ ေငြေၾကးပမာဏ ပို႔ေဆာင္မႈျဖစ္သည္။ ဥေရာပ တခြင္မွ ျပည္သူျပည္သားမ်ားႏွင့္ ခရစ္ယာန္ဘုရားေက်ာင္းမ်ားသည္ ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီးဆီသို႔ ေငြးေႀကး ပို႔ေဆာင္ၾကသည္။ ထိုေငြသားမ်ားကို ပုပ္ရဟန္းႀကီးသည္ အီတလီေျမာက္ပိုင္းေဒသ အမ်ားစုတြင္ အသံုးျပဳခဲ့သည္။ ဒုတိယအခ်က္အေနျဖင့္ ပထ၀ီအေနအထားပင္ ျဖစ္သည္။ ထိုအီတလီေျမာက္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္ အလယ္ပိုင္းႏွင့္ အာရွေဒသမ်ား တို႔ႏွင့္ ကုန္သြယ္စီးဆင္းမႈတြင္ အေရးပါဆံုးၿမိဳ႕မ်ားျဖစ္သည္။ အထူးသျဖင့္ Venezia သည္ အခ်က္အခ်ာ အက်ဆံုးျဖစ္သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ အီတလီေျမာက္ပိုင္းေဒသမ်ားသည္  ထိုကုန္သြယ္စီးဆင္းမႈ၏ အဓိက အခ်က္အခ်ာအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္ႏိုင္ခဲ့သည္။

ခရစ္ႏွစ္ ၁၅၀၀ ၀န္းက်င္ခန္႔မွ စ၍ အီတလီေျမာက္ပိုင္း ေဒသမ်ား၏ အခန္းက႑မ်ားသည္ ေမွးမွိန္လာခဲ့သည္။ တိုးတက္မႈႏႈန္း၏ အေရးႀကီးအခ်က္အခ်ာသည္ ဥေရာပ အေနာက္ေျမာက္ေဒသမ်ားသို႔ ေရႊ႕လ်ားသြားခဲ့သည္။ အဓိက အေၾကာင္းအရင္းတခုသည္ ပုပ္ရဟန္းမင္းႀကီး၏ အခန္းက႑ ေမွးမွိန္ေစေသာ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈျဖစ္သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ အီတလီ ႏွင့္ ေရာမ သို႔ စီး၀င္ေနသာ ဘ႑ာေရး စီးေၾကာင္းသည္ ပါးသထက္ ပါးလာသည္။ ေနာက္ထပ္ အေရးႀကီးဆံုး တခ်က္မွာ အာရွ ႏွင့္ အေမရိကတိုက္သို႔ ေရခရီးလမ္းေၾကာင္း ရွာေဖြေတြ႔ရွိမႈပင္ျဖစ္သည္။ ထိုသုိ႔ျဖင့္ ဥေရာပတိုက္၏ အတၱလႏၱိတ္ သမုဒၵရာကမ္းရိုးတန္းရွိ ႏိုင္ငံမ်ား ႏွင့္ ၿမိဳ႕မ်ားသည္ အီတလီ ေျမာက္ပိုင္းေဒသမ်ား၏ အခန္းက႑ကို တေျဖးေျဖး အစားထိုး ၀င္ေရာက္လာၾကသည္။ အေမရိကတိုက္ အား ရွာေဖြေတြ႕ရွိမႈသည္ စပိန္တို႔အား ဥေရာပတိုက္တြင္ အင္အား အေတာင့္တင္းဆံုးႏိုင္ငံ အျဖစ္သို႔ ခရစ္ႏွစ္ ၁၅၀၀ ၀န္းက်င္ခန္႔တြင္ ေရာက္ရွိေစခဲ့သည္။ ေရႊ ႏွင့္ ေငြ တင္သြင္းမႈသည္ စပိန္တို႔အား ဘဏ႑ာေရး ေတာင့္တင္းေစသည္။ သို႔ေသာ္လည္း ထိုအရာသည္ ျမင့္မားေသာ ေငြေၾကးေဖာင္းပြမႈကို ျဖစ္ေစသည္။ ဒါ့အျပင္  ဥစၥာဓန ၀င္ေရာက္ခြင့္တို႔သည္ စပိန္ အထက္တန္းစား လူမ်ိဳးမ်ား ႏွင့္ အလုပ္သမား လူမ်ိဳးတန္းၾကား ကြာဟမႈႀကီးေစၿပီး ဖိႏွိပ္ခ်ဳပ္ခ်ယ္မႈမ်ား မ်ားျပားလာခဲ့သည္။ ထိုအေၾကာင္းအရာမ်ားသည္ စပိန္၏ အခန္းက႑ကို က်ဆံုးေစခဲ့သည္။ ထို႔ေနာက္ ဥေရာပ၏ တိုးတက္မႈႏႈန္း အခ်က္အခ်ာသည္ ေျမာက္ပိုင္းသို႔ ေရႊ႕ေျပာင္းခဲ့သည္။

ခရစ္ႏွစ္ ၁၆၀၀ ခန္႔တြင္ စက္ဆုပ္ဖြယ္ေကာင္းေသာ ဘာသာေရးစစ္ပြဲမ်ား၊ အထူးသျဖင့္ ႏွစ္သံုးဆယ္စစ္ (၁၆၁၈-၁၆၄၈) ျဖင့္ လႊမ္းမိုးေနခဲ့သည္။ အေျခခံအားျဖင့္ ကတ္သလစ္ ႏွင့္ ပရိုတတ္ တို႔ၾကား စစ္ပြဲတခုျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း အဓိကအားျဖင့္  ႏွစ္သံုးဆယ္ၾကာ ေၾကာက္မက္ဖြယ္ ခံစားရေသာ ဂ်ာမန္ေဒသမ်ား၏ ေဒသ လႊမ္းမိုးမႈ စစ္ပြဲမ်ားျဖစ္သည္။ ခရစ္ႏွစ္ ၁၆၄၈  Westfalen မွ  ၿငိမ္းခ်မ္းေရး လက္မွတ္ထိုးပြဲတြင္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာပိုင္ လူမ်ိဳးစု ျပည္နယ္မ်ား ထူးေထာင္ေရး နိယာမ မ်ား ရရွိခဲ့သည္။ ထို႕ေနာက္ ျပင္သစ္သည္  ဥေရာပ ၏ အာဏာအရွိဆံုး တိုင္းျပည္အျဖစ္ ေနရာယူလာခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံ၏ အာဏာသည္ တစ္ဦးစံ ဘုရင္မွ တဆင့္ ေခတ္မီေသာ ျပည္နယ္ ယႏၱရားတခု တည္ေဆာက္ျခင္းႏွင့္ ဆက္စပ္ေနသည္။ အထူးသျဖင့္ “တိုင္းျပည္သည္ ငါျဖစ္သည္” ဟုဆိုေသာ ေၾကျငာခ်က္ျဖင့္ တစ္ဦးဆံ ဘုရင္စနစ္တြင္ Ludvig 14 သည္ ထင္ရွားလာခဲ့သည္။ ဤေနရာတြင္ ခရစ္ႏွစ္ ၁၄၅၃ ခုႏွစ္ မွ  Gutenberg ၏ ပံုႏွိပ္ အႏုပညာ အဓိပၸါယ္ကို ေအာက္ေမ႔ရက်ိဳးနပ္လာသည္။ စာေပက်မ္းမ်ားကို အက်ိဳးရွိစြာ ျပန္လည္ထုတ္ေ၀ ႏုိင္ျခင္းေၾကာင့္ ပင္ျဖစ္သည္။  ဤသုိ႔ျဖင့္ အႏုပညာစာေပ ထုတ္လုပ္မႈႏွင့္ ျဖန္႔ေ၀ ေရးတြင္ မ်ားစြာအဓိပၸါယ္ရွိခဲ့သည္။ အထူးသျဖင့္ ႏိုင္ငံယႏၱရား တိုးတက္ေရးတြင္လည္း မ်ားစြာ ထိေရာက္ခဲ့သည္။ ထိုသို႔ၿဖင့္ ဘုရင္အာဏာျဖင့္ ေငြေၾကး စီးပြားေရးကို ေနရာအႏွံ႔ က်ယ္ျပန္႔စြာ ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ခဲ့သည္။ ထိုမွတဆင့္ ကိုယ္ပိုင္ဖူလံုေရးမွသည္ ေငြေၾကးစီးပြားေရးျဖင့္ ေၾကးစား စစ္သည္မ်ား လည္ပတ္ေစခဲ့သည္။ ဤသို႔ျဖင့္ ပေဒသရာဇ္ ကၽြန္စနစ္ကို ေလ်ာ့ခ်ခဲ့သည္။

ထိုကာလ၏ စီးပြားေရးျပယုဒ္ သည္ ကုန္သြယ္မႈ(Mercantilism) ျဖစ္သည္။ လူမ်ိဳးစု ျပည္နယ္မ်ား ေပၚေပါက္ေရး၊ သက္ဦးဆံပိုင္ ဘုရင္ စနစ္ ႏွင့္ ကုန္သြယ္ေရး ျမွင့္တင္းျခင္းမွ တဆင့္ အင္းအားေတာင့္တင္ေသာ ျပည္နယ္မ်ား ျဖစ္ေပၚေရးတို႔ျဖင့္ သြင္ျပင္လကၡဏာမ်ား ေပၚေပါက္ခဲ့သည္။ ထို စီးပြားေရးမူ၀ါဒသည္ ဘုရင္၏ အာဏာအတြက္ ၀င္ေငြမ်ား ေသခ်ာျခင္း အားျဖင့္ လႈ႕ံေဆာ္ခဲ့သည္။ ဘုရင္ ကိုယ္တိုင္ စီးပြားေရး အစီအစဥ္ စတင္မႈမ်ား ပါ၀င္သည္႕ တက္ႀကြေသာ စီးပြားေရးမူ ၀ါဒကို ပထမဦးစြာ ေတြ႔ျမင္ရသည္။ ဒါ့အျပင္ စီးပြားေရး လုပ္ငန္းမ်ား လုပ္ကိုင္လုိသူမ်ား အားလံုးသည္ ဘုရင္ထံမွ ခြင့္ျပဳခ်က္ ရယူရသည္။ ဤသို႔ျဖင့္ အခြန္၀င္ေငြျဖင့္ ခ်ိတ္ဆက္၍ ဘုရင္၏ ၀င္ေငြကို ခိုင္မာ ေသခ်ာေစသည္။ ဒါ့အျပင္ ထိုကုန္သည္မ်ား ကို ၿပိဳင္ဖက္မ်ား မွ ကာကြယ္ေပးသည္။ ထိုစီးပြားကို စနစ္ကို (Planned Economy) ဟု ေခတ္စကားျဖင့္ ေခၚဆိုႏိုင္သည္။ ဥစၥာဓနကို ေရြ အေလးခ်ိန္နဲ႔ တုိုင္းတာရသည္ကို နားလည္လာၾကသည္။ လူတေယာက္က ကုန္သြယ္မႈ အေပၚတြင္ အျမတ္ရလ ွ်င္ က်န္တေယာက္သည္ အရံႈးျပရသည္။ ထိုစီးပြားေရး၀ါဒ ၏ အမ်ားစုသည္ သြင္းကုန္ကို ကန္႔သတ္၍ ထုတ္ကုန္ ကို အားေပးေသာ စနစ္ျဖစ္သည္။ သိသာထင္ရွားေသာ ကုန္သြယ္ေရးႏွင့္ ကုန္သြယ္ေရးအျမတ္မ်ာမွ စီးပြားေရးေတာင့္တင္းလာေသာ ႏိုင္ငံမ်ားလည္း ရွိခဲ့သည္။